Theglobeandmail
Khi Liên Xô bắt đầu xây dựng hàng không mẫu hạm Varyag cách đây hơn 1/4 thế kỷ, người ta nói là chiếc tàu sân bay dài 300m này một ngày nào đó sẽ khiêu khích tiến vào biển Địa Trung Hải, một thách thức thời chiến tranh Lạnh đối với vai trò chế ngự biển của Mỹ tại khu vực này.
Khi Liên Xô bắt đầu xây dựng hàng không mẫu hạm Varyag cách đây hơn 1/4 thế kỷ, người ta nói là chiếc tàu sân bay dài 300m này một ngày nào đó sẽ khiêu khích tiến vào biển Địa Trung Hải, một thách thức thời chiến tranh Lạnh đối với vai trò chế ngự biển của Mỹ tại khu vực này.
Ảnh minh họa: Tàu sân bay Illustrious (phải) và tàu sân bay USS. John C.Stennis. (Báo Đất Việt)
Varyag không phải là tham vọng cao nhất của Hải quân Trung Quốc. Trên thực tế, không rõ con tàu sân bay này liệu có trở thành cái gì ngoài một thử nghiệm cho các phi công và máy bay trước khi chuyển sang một hàng không mẫu hạm lớn hơn và do chính người Trung Quốc chế tạo, mà nước này bóng gió là có thể sẵn sàng hoạt động vào năm 2015. Có tới 6 hàng không mẫu hạm được cho là đã lên kế hoạch hoặc đang được Hải quân Trung Quốc chế tạo.
Quy chế của Varyag (một di vật của chiến tranh Lạnh, dường như từng được thiết kế để trở thành một sòng bạc nổi ở Ma Cao, Trung Quốc) giờ lại gây ra mối quan ngại lớn tại Washington, và các nước láng giềng của Trung Quốc. Thực tế này cho thấy một thực tế nay vẫn còn đúng về quan hệ quốc tế: Ngay cả trong một thế giới của chiến tranh không gian và các vũ khí vệ tinh, sức mạnh hải quân vẫn có tầm quan trọng, trong năm 2011 cũng như trong các thế kỷ trước.
Đọc tiếp: Anh từ chối bán HMS Invincible cho thương gia Trung Quốc
Dù có nhiều tiến bộ về ngoại giao, thông tin và vũ khí quân sự nhưng cách một siêu cường thể hiện sự không hài lòng của mình vẫn không thay đổi nhiều kể từ năm 1841, khi soái hạm Nemesis của Anh xuất hiện trên sông Dương Tử trong cuộc chiến đầu tiên trên Đảo Thuốc phiện, buộc Trung Quốc phải nhường đảo Hong Kong cho vương quốc của nữ hoàng Victoria.
Tàu chiến đến nay vẫn quan trọng. Một phần vì đó là niềm tự hào dân tộc. Các hàng không mẫu hạm - hậu duệ của các chiến hạm bọc sắt và thiết giáp hạm trong các thế kỷ trước - chính là hào quan của quyền lực. Nhưng trong thời toàn cầu hóa, chúng cũng đóng vai trò sống còn trong việc bảo vệ các tuyết đường thương mại. Và trong trường hợp xảy ra tranh chấp giữa các quốc gia, chúng vẫn là các giải pháp hiệu quả hơn để bảo vệ cho một lập luận nào đó.
Mỹ và chính sách sách ngoại giao tàu chiến
Khi cuộc khủng hoảng lên cao trào - và trong bối cảnh căng thẳng giữa Bắc Kinh và Washington vẫn không thuyên giảm - Mỹ đã thúc đẩy chính sách ngoại giao tàu chiến của mình, đồng thời huy động ba đội chiến hạm vận tải (mỗi đội gồm một tàu tuần dương trang bị tên lửa hành trình, nhiều tàu khu trục và tàu nhỏ, cộng thêm 90 máy bay chiến đấu) đến Tây Thái Bình Dương lần đầu tiên kể từ sau khi kết thúc chiến tranh thế giới Hai.
Trong những năm gần đây, Mỹ cũng đã chuyển hầu hết hạm đội tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân của mình tới Thái Bình Dương, sự thay đổi này chủ yếu xuất phát từ các nỗ lực nâng cấp và mở rộng các sức mạnh hải quân của Trung Quốc. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ, Đô đốc Mike Mullen cuối năm ngoái đã phát biểu về việc hiện đại hóa quân đội của Trung Quốc rằng: "Tôi đã chuyển từ tò mò sang thực sự lo ngại".
Ngày nay, Mỹ vẫn đang thống trị Thái Bình Dương. Tuy nhiên, trong khi hạm đội nổi của Trung Quốc có thể sẽ không tạo ra thách thức nào trong vài năm tới, nếu không muốn nói là vài thập kỷ nữa, nhưng họ đã phát triển một vũ khí ít nhất có thể buộc hạm đội vận tải của Mỹ phải tránh xa bờ biển Trung Quốc hơn: đó là các tên lửa đất đối hạm tân tiến, loại bom có thể đánh chìm các tàu chiến lớn. Và sau nhiều năm tập trung vào bảo vệ khu vực bờ biển và chuẩn bị đối phó nguy cơ chiến tranh liên quan đến Đài Loan, Hải quân Trung Quốc giờ đã nói đến "phòng thủ biển xa".
Các chiến lược gia Trung Quốc coi hàng không mẫu hạm là tối quan trọng đối với lực lượng hải quân biển xa, cho phép Trung Quốc tấn công tới tận vành đai căn cứ của Mỹ tại Nhật Bản, Đài Loan và Philippines. Là nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới, và cùng là một nhà nhập khẩu lớn về dầu mỏ và các nguồn tài nguyên khác từ châu Phi và Trung Đông, Trung Quốc không còn tín nhiệm Mỹ và các lực lượng hải quân nước ngoài trong việc bảo vệ các chuyến tàu biển của mình.
Một vị Tướng về hưu của quân đội Trung Quốc, ông Xu Guangyu cho biết: "Chúng tôi có những lợi ích và nhiệm vụ trên toàn thế giới và cần một sức mạnh hải quân để bảo vệ các lợi ích này. Đây không phải là một thách thức đối với bất kỳ ai, chúng tôi chỉ muốn tham gia câu lạc bộ hàng không mẫu hạm". Ông nhấn mạnh: "Cũng là lẽ tự nhiên khi Hải quân Trung Quốc có khả năng vượt qua chuỗi đảo đầu tiên, ra Thái Bình Dương và các đại dương khác. Không ai có thể ngăn cản Trung Quốc làm điều này".
Với Trung Quốc, mọi chuyện đều vì dầu mỏ
Những người khác lại thấy có một cách giải thích đơn giản hơn cho việc tăng cường sức mạnh hải quân của Trung Quốc trong những năm qua. Ông Andrei Chang, Tổng biên tập Tạp chí Quốc phòng Kanwa - ấn phẩm luôn đưa tin về quân đội Trung Quốc - cho biết: "Đó là vì dầu, dầu và dầu. Mọi thứ họ đang chuẩn bị, những máy bay chiến đấu, các hàng không mẫu hạm, đều là để bảo vệ các nguồn tài nguyên dầu của họ".
Ông Chang nhắc tới tuyến đường dài mà các tàu chở dầu từ Trung Đông và châu Phi phải đi qua để đến được các cảng biển của Trung Quốc, và nhiều điểm nóng dọc tuyến đường này, đặc biệt là ở Eo biển Malacca. 8% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc được chuyển qua hành lang biển giữa Malaysia và đảo Sumatra của Indonesia, một tuyến huyết mạch có thể ngay lập tức bị Mỹ đóng cửa nếu xảy ra xung đột. Ông Chang cho biết: "Tuyến đường biển rất dài đối với họ. Vì vậy họ nói họ cần một lực lượng hải quân hùng mạnh hơn".
Năm ngoái, một tàu khu trục nhỏ của Trung Quốc và một tàu tiếp tế đã đến cảng Abu Dhabi, chuyến thăm hiện đại đầu tiên của các tàu chiến Trung Quốc tới khu vực Trung Đông nhiều dầu mỏ.
Tàu chiến Trung Quốc cũng đã tham gia các hoạt động tuần tra chống cướp biển ở ngoài khơi bờ biển Somalia, và một đô đốc hải quân Trung Quốc đã đề xuất lập một căn cứ hải quân ở vùng Vịnh Aden để hỗ trợ cho các chiến dịch này. Trung Quốc đã có tàu chiến đóng tại Myanmar và đang xây dựng một cảng nước sâu ở bờ biển phía Nam Sri Lanka có thể nhằm mục đích sử dụng tương tự.
Theo một số ước tính, Hải quân Trung Quốc đang sở hữu "tàu chiến quan trọng" - bao gồm tàu ngầm, tàu khu trục lớn và tàu khu trục nhỏ... - nhiều hơn Hải quân Mỹ, dù tàu của Mỹ được cho là trên tầm Trung Quốc về công nghệ.
Tờ Global Times của Trung Quốc số ra một tuần sau chuyến thăm Bắc Kinh của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates viết: "Mỹ dường như tự cho mình cái quyền kiểm soát hoàn toàn các đại dương và vùng trời trên thế giới. Tuy nhiên, thế giới chúng ta đang sống không chỉ bao la mà còn đang thay đổi rất nhanh. Mỹ dù có thể mạnh, cũng không thể cai trị một mình".
Chuyến thăm của ông Gates - diễn ra sau khi Trung Quốc ngừng quan hệ quân sự với Mỹ trong một năm qua nhằm phản đối việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan - đã được đánh dấu bởi chuyến bay thử nghiệm của máy bay tàng hình đầu tiên của Trung Quốc, chiếc J-20. Mô hình của chiếc J-20 này không hề tạo ngạc nhiên cho giới chức ở Mỹ, những người trước đó đã phỏng đoán rằng một chiến bay thử nghiệm như thế đã được tiến hành cách đây nhiều năm.
Nếu căng thẳng leo thang trong khu vực biến thành một cái gì đó hơn nữa, rất có thể đó sẽ liên quan các vùng nước nhiều tài nguyên trên Biển Đông. Các nước trong khu vực đều có một bản đồ của riêng mình về vùng biển này - nơi được xếp vào một trong những vùng biển bận rộn nhất thế giới. Trung Quốc, Việt Nam, Malaysia, Indonesia và Philippines đều đòi chủ quyền đối với các nhóm đảo nhỏ, mà trong lòng lục địa nơi này có cả một gia tài thiên nhiên (từ 8 -28 tỷ thùng dầu).
Trung Quốc đòi chủ quyền đối với quần đảo nằm cách bờ biển của mình hàng trăm km và vì vậy, gần như toàn bộ Biển Đông. Tranh chấp lâu đời này hồi năm ngoái đã trở nên khẩn cấp hơn khi giới chức Trung Quốc, được báo giới đưa tin, đã nói với các đồng nhiệm Mỹ rằng toàn bộ vùng biển này giờ được coi là một "lợi ích cốt lõi của quốc gia" - cụm từ trước đây được dùng để chỉ các vấn đề lãnh thổ giới hạn đỏ như Đài Loan và Tây Tạng, những nơi mà Bắc Kinh cho biết sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ.
Tuyên bố trên gây ra phản ứng ngay lập tức từ Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton, người đã đến Hà Nội để phát đi thông điệp rằng Mỹ coi tự do hàng hải trong các vùng nước này là một "lợi ích quốc gia" của mình.
Trung tâm của quá trình tăng cường lực lượng hải quân nhanh chóng của Trung Quốc là Vịnh Tam Á, một cảng nước sâu ở bờ biển phía Nam đảo Hải Nam, một hòn đảo nhiệt đới trên biển Đông được biết đến nhiều hơn như một nơi nghỉ dưỡng để tránh cái rét trong Trung Quốc đại lục. Đường bờ biển dài 900km của hòn đảo này đã được biến thành căn cứ hải quân tân tiến nhất của Trung Quốc. Đảo Hải Nam cũng là trung tâm của các hoạt động chế tạo hàng không mẫu hạm của nước này.
Dù giới lãnh đạo Trung Quốc nói đến sự cần thiết của các đại dương "hài hòa" và việc sử dụng các khả năng hải quân mới của mình vào cuộc đấu tranh chống hải tặc cũng như các hoạt động cứu hộ cứu nạn, nhưng các nước láng giềng vẫn lo ngại. Trong 5 năm tới, dự kiến các lực lượng hải quân trong khu vực sẽ đầu tư khoảng 60 tỷ USD - hơn tổng chi tiêu của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, bao gồm cả Mỹ - để nâng cấp sức mạnh của các chiến hạm tàu nổi và tàu ngầm.
Không nước nào lo ngại trước việc Trung Quốc nâng cấp sức mạnh hải quân hơn là cựu siêu cường quốc hải quân trong khu vực này: Nhật Bản. Quan hệ giữa Bắc Kinh và Tokyo nay đã ấm hơn sau một vụ va chạm giữa tàu cá Trung Quốc với tàu tuần tra Nhật Bản hồi tháng 9/2010. Sau khi Trung Quốc thể hiện về tầm với của quân đội, họ muốn lao vào khẩu chiến, siết chặt việc xuất khẩu một loại tài nguyên có vị trí sống còn đối với nền công nghiệp công nghệ cao của Nhật Bản, khiến đất nước Mặt trời mọc buộc phải thủ thế.
Cuối năm 2010, Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản đã công bố một cuốn sách trắng trong đó nhấn mạnh một sự thay đổi quan trọng trong chính sách: quân đội sẽ cắt giảm chi tiêu cho xe tăng chiến đấu và đầu tư vào tàu ngầm và tàu chiến mới. Mũi nhọn của quân đội từ nay sẽ tập trung vào miền Nam và Tây, hướng tới các vùng nước giữa Nhật Bản và Trung Quốc.
Yuki Asaba, trợ giảng về quan hệ quốc tế tại Đại học Tỉnh Yamaguchi (Nhật Bản), nhận định: "Sự nổi lên một cách thông thường của Trung Quốc và việc họ hiện đại hóa hải quân một cách đặc biệt, đang đặt ra một thách thức khác thường và chưa từng thấy đối với khu vực và thế giới. Nhật Bản cần làm rõ rằng mọi khiêu khích trong tương lai sẽ không thể được tha thứ".
Sự cố tàu cá trên đã xảy ra gần chuỗi đảo không có người sống ở biển Hoa Đông, được Nhật Bản gọi là Senkaku và Trung Quốc gọi là Điều Ngư, hiện do Nhật kiểm soát nhưng Trung Quốc đòi là thuộc chủ quyền của mình. Và đây hoàn toàn không phải một sự kiện đơn lẻ. Tuyên bố gây ấn tượng nhất về tầm với ngày càng xa của hải quân Trung Quốc được đưa ra hồi tháng Tư, khi một hạm đội gồm hai tàu ngầm và tám tàu khu trục của nước này đi tuần tra tại khu vực giữa hai đảo của Nhật nối ra Thái Bình Dương. Khi hai tàu khu trục Nhật Bản được cử ra theo dõi bảo vệ các đảo này, một máy bay trực thăng của Trung Quốc đã lượn lờ phía trên các tàu Nhật chỉ cách 100m.
Tướng Xu cảnh báo Nhật Bản và các nước khác cần phải làm quen với trật tự mới trong khu vực. Ông nói: "Khi một nước trở nên mạnh hơn, họ sẽ có trách nhiệm hơn với thế giới. Khi Trung Quốc mạnh hơn, quân đội và tàu chiến của Trung Quốc sẽ đi xa hơn. Các nước láng giềng, đặc biệt là những nước từng ức hiếp chúng tôi trong lịch sử, nên bình tĩnh và thích nghi tốt hơn với sự nổi lên của Trung Quốc"./.
Quốc Thái theo theglobeandmail.com
Dù có nhiều tiến bộ về ngoại giao, thông tin và vũ khí quân sự nhưng cách một siêu cường thể hiện sự không hài lòng của mình vẫn không thay đổi nhiều kể từ năm 1841, khi soái hạm Nemesis của Anh xuất hiện trên sông Dương Tử trong cuộc chiến đầu tiên trên Đảo Thuốc phiện, buộc Trung Quốc phải nhường đảo Hong Kong cho vương quốc của nữ hoàng Victoria.
Tàu chiến đến nay vẫn quan trọng. Một phần vì đó là niềm tự hào dân tộc. Các hàng không mẫu hạm - hậu duệ của các chiến hạm bọc sắt và thiết giáp hạm trong các thế kỷ trước - chính là hào quan của quyền lực. Nhưng trong thời toàn cầu hóa, chúng cũng đóng vai trò sống còn trong việc bảo vệ các tuyết đường thương mại. Và trong trường hợp xảy ra tranh chấp giữa các quốc gia, chúng vẫn là các giải pháp hiệu quả hơn để bảo vệ cho một lập luận nào đó.
Hãy nhìn vào tình hình căng thẳng mới đây trên bán đảo Triều Tiên. Sau khi CHDCND Triều Tiên nã pháo vào một hòn đảo tiền tiêu của Hàn Quốc hồi tháng 11/2010, Mỹ đã đề nghị Trung Quốc kiềm chế đồng minh của mình. Khi Bắc Kinh không hành động gì, Mỹ đã huy động một trong 11 hàng không mẫu hạm - chiếc USS George Washington với trọng tải 98.000 tấn - đến Hoàng Hải, tiến hành một loạt cuộc tập trận chung với Hải quân Hàn Quốc không chỉ ở gần hải giới đang tranh chấp giữa hai miền Triều Tiên mà còn ngay ở cạnh vùng nước mà Trung Quốc coi là vùng đặc quyền kinh tế của mình.
Mỹ và chính sách sách ngoại giao tàu chiến
Khi cuộc khủng hoảng lên cao trào - và trong bối cảnh căng thẳng giữa Bắc Kinh và Washington vẫn không thuyên giảm - Mỹ đã thúc đẩy chính sách ngoại giao tàu chiến của mình, đồng thời huy động ba đội chiến hạm vận tải (mỗi đội gồm một tàu tuần dương trang bị tên lửa hành trình, nhiều tàu khu trục và tàu nhỏ, cộng thêm 90 máy bay chiến đấu) đến Tây Thái Bình Dương lần đầu tiên kể từ sau khi kết thúc chiến tranh thế giới Hai.
Trong những năm gần đây, Mỹ cũng đã chuyển hầu hết hạm đội tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân của mình tới Thái Bình Dương, sự thay đổi này chủ yếu xuất phát từ các nỗ lực nâng cấp và mở rộng các sức mạnh hải quân của Trung Quốc. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ, Đô đốc Mike Mullen cuối năm ngoái đã phát biểu về việc hiện đại hóa quân đội của Trung Quốc rằng: "Tôi đã chuyển từ tò mò sang thực sự lo ngại".
Ngày nay, Mỹ vẫn đang thống trị Thái Bình Dương. Tuy nhiên, trong khi hạm đội nổi của Trung Quốc có thể sẽ không tạo ra thách thức nào trong vài năm tới, nếu không muốn nói là vài thập kỷ nữa, nhưng họ đã phát triển một vũ khí ít nhất có thể buộc hạm đội vận tải của Mỹ phải tránh xa bờ biển Trung Quốc hơn: đó là các tên lửa đất đối hạm tân tiến, loại bom có thể đánh chìm các tàu chiến lớn. Và sau nhiều năm tập trung vào bảo vệ khu vực bờ biển và chuẩn bị đối phó nguy cơ chiến tranh liên quan đến Đài Loan, Hải quân Trung Quốc giờ đã nói đến "phòng thủ biển xa".
Các chiến lược gia Trung Quốc coi hàng không mẫu hạm là tối quan trọng đối với lực lượng hải quân biển xa, cho phép Trung Quốc tấn công tới tận vành đai căn cứ của Mỹ tại Nhật Bản, Đài Loan và Philippines. Là nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới, và cùng là một nhà nhập khẩu lớn về dầu mỏ và các nguồn tài nguyên khác từ châu Phi và Trung Đông, Trung Quốc không còn tín nhiệm Mỹ và các lực lượng hải quân nước ngoài trong việc bảo vệ các chuyến tàu biển của mình.
Một vị Tướng về hưu của quân đội Trung Quốc, ông Xu Guangyu cho biết: "Chúng tôi có những lợi ích và nhiệm vụ trên toàn thế giới và cần một sức mạnh hải quân để bảo vệ các lợi ích này. Đây không phải là một thách thức đối với bất kỳ ai, chúng tôi chỉ muốn tham gia câu lạc bộ hàng không mẫu hạm". Ông nhấn mạnh: "Cũng là lẽ tự nhiên khi Hải quân Trung Quốc có khả năng vượt qua chuỗi đảo đầu tiên, ra Thái Bình Dương và các đại dương khác. Không ai có thể ngăn cản Trung Quốc làm điều này".
Với Trung Quốc, mọi chuyện đều vì dầu mỏ
Những người khác lại thấy có một cách giải thích đơn giản hơn cho việc tăng cường sức mạnh hải quân của Trung Quốc trong những năm qua. Ông Andrei Chang, Tổng biên tập Tạp chí Quốc phòng Kanwa - ấn phẩm luôn đưa tin về quân đội Trung Quốc - cho biết: "Đó là vì dầu, dầu và dầu. Mọi thứ họ đang chuẩn bị, những máy bay chiến đấu, các hàng không mẫu hạm, đều là để bảo vệ các nguồn tài nguyên dầu của họ".
Ông Chang nhắc tới tuyến đường dài mà các tàu chở dầu từ Trung Đông và châu Phi phải đi qua để đến được các cảng biển của Trung Quốc, và nhiều điểm nóng dọc tuyến đường này, đặc biệt là ở Eo biển Malacca. 8% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc được chuyển qua hành lang biển giữa Malaysia và đảo Sumatra của Indonesia, một tuyến huyết mạch có thể ngay lập tức bị Mỹ đóng cửa nếu xảy ra xung đột. Ông Chang cho biết: "Tuyến đường biển rất dài đối với họ. Vì vậy họ nói họ cần một lực lượng hải quân hùng mạnh hơn".
Năm ngoái, một tàu khu trục nhỏ của Trung Quốc và một tàu tiếp tế đã đến cảng Abu Dhabi, chuyến thăm hiện đại đầu tiên của các tàu chiến Trung Quốc tới khu vực Trung Đông nhiều dầu mỏ.
Tàu chiến Trung Quốc cũng đã tham gia các hoạt động tuần tra chống cướp biển ở ngoài khơi bờ biển Somalia, và một đô đốc hải quân Trung Quốc đã đề xuất lập một căn cứ hải quân ở vùng Vịnh Aden để hỗ trợ cho các chiến dịch này. Trung Quốc đã có tàu chiến đóng tại Myanmar và đang xây dựng một cảng nước sâu ở bờ biển phía Nam Sri Lanka có thể nhằm mục đích sử dụng tương tự.
Theo một số ước tính, Hải quân Trung Quốc đang sở hữu "tàu chiến quan trọng" - bao gồm tàu ngầm, tàu khu trục lớn và tàu khu trục nhỏ... - nhiều hơn Hải quân Mỹ, dù tàu của Mỹ được cho là trên tầm Trung Quốc về công nghệ.
Tờ Global Times của Trung Quốc số ra một tuần sau chuyến thăm Bắc Kinh của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates viết: "Mỹ dường như tự cho mình cái quyền kiểm soát hoàn toàn các đại dương và vùng trời trên thế giới. Tuy nhiên, thế giới chúng ta đang sống không chỉ bao la mà còn đang thay đổi rất nhanh. Mỹ dù có thể mạnh, cũng không thể cai trị một mình".
Chuyến thăm của ông Gates - diễn ra sau khi Trung Quốc ngừng quan hệ quân sự với Mỹ trong một năm qua nhằm phản đối việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan - đã được đánh dấu bởi chuyến bay thử nghiệm của máy bay tàng hình đầu tiên của Trung Quốc, chiếc J-20. Mô hình của chiếc J-20 này không hề tạo ngạc nhiên cho giới chức ở Mỹ, những người trước đó đã phỏng đoán rằng một chiến bay thử nghiệm như thế đã được tiến hành cách đây nhiều năm.
Nếu căng thẳng leo thang trong khu vực biến thành một cái gì đó hơn nữa, rất có thể đó sẽ liên quan các vùng nước nhiều tài nguyên trên Biển Đông. Các nước trong khu vực đều có một bản đồ của riêng mình về vùng biển này - nơi được xếp vào một trong những vùng biển bận rộn nhất thế giới. Trung Quốc, Việt Nam, Malaysia, Indonesia và Philippines đều đòi chủ quyền đối với các nhóm đảo nhỏ, mà trong lòng lục địa nơi này có cả một gia tài thiên nhiên (từ 8 -28 tỷ thùng dầu).
Trung Quốc đòi chủ quyền đối với quần đảo nằm cách bờ biển của mình hàng trăm km và vì vậy, gần như toàn bộ Biển Đông. Tranh chấp lâu đời này hồi năm ngoái đã trở nên khẩn cấp hơn khi giới chức Trung Quốc, được báo giới đưa tin, đã nói với các đồng nhiệm Mỹ rằng toàn bộ vùng biển này giờ được coi là một "lợi ích cốt lõi của quốc gia" - cụm từ trước đây được dùng để chỉ các vấn đề lãnh thổ giới hạn đỏ như Đài Loan và Tây Tạng, những nơi mà Bắc Kinh cho biết sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ.
Tuyên bố trên gây ra phản ứng ngay lập tức từ Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton, người đã đến Hà Nội để phát đi thông điệp rằng Mỹ coi tự do hàng hải trong các vùng nước này là một "lợi ích quốc gia" của mình.
Trung tâm của quá trình tăng cường lực lượng hải quân nhanh chóng của Trung Quốc là Vịnh Tam Á, một cảng nước sâu ở bờ biển phía Nam đảo Hải Nam, một hòn đảo nhiệt đới trên biển Đông được biết đến nhiều hơn như một nơi nghỉ dưỡng để tránh cái rét trong Trung Quốc đại lục. Đường bờ biển dài 900km của hòn đảo này đã được biến thành căn cứ hải quân tân tiến nhất của Trung Quốc. Đảo Hải Nam cũng là trung tâm của các hoạt động chế tạo hàng không mẫu hạm của nước này.
Dù giới lãnh đạo Trung Quốc nói đến sự cần thiết của các đại dương "hài hòa" và việc sử dụng các khả năng hải quân mới của mình vào cuộc đấu tranh chống hải tặc cũng như các hoạt động cứu hộ cứu nạn, nhưng các nước láng giềng vẫn lo ngại. Trong 5 năm tới, dự kiến các lực lượng hải quân trong khu vực sẽ đầu tư khoảng 60 tỷ USD - hơn tổng chi tiêu của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, bao gồm cả Mỹ - để nâng cấp sức mạnh của các chiến hạm tàu nổi và tàu ngầm.
Không nước nào lo ngại trước việc Trung Quốc nâng cấp sức mạnh hải quân hơn là cựu siêu cường quốc hải quân trong khu vực này: Nhật Bản. Quan hệ giữa Bắc Kinh và Tokyo nay đã ấm hơn sau một vụ va chạm giữa tàu cá Trung Quốc với tàu tuần tra Nhật Bản hồi tháng 9/2010. Sau khi Trung Quốc thể hiện về tầm với của quân đội, họ muốn lao vào khẩu chiến, siết chặt việc xuất khẩu một loại tài nguyên có vị trí sống còn đối với nền công nghiệp công nghệ cao của Nhật Bản, khiến đất nước Mặt trời mọc buộc phải thủ thế.
Cuối năm 2010, Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản đã công bố một cuốn sách trắng trong đó nhấn mạnh một sự thay đổi quan trọng trong chính sách: quân đội sẽ cắt giảm chi tiêu cho xe tăng chiến đấu và đầu tư vào tàu ngầm và tàu chiến mới. Mũi nhọn của quân đội từ nay sẽ tập trung vào miền Nam và Tây, hướng tới các vùng nước giữa Nhật Bản và Trung Quốc.
Yuki Asaba, trợ giảng về quan hệ quốc tế tại Đại học Tỉnh Yamaguchi (Nhật Bản), nhận định: "Sự nổi lên một cách thông thường của Trung Quốc và việc họ hiện đại hóa hải quân một cách đặc biệt, đang đặt ra một thách thức khác thường và chưa từng thấy đối với khu vực và thế giới. Nhật Bản cần làm rõ rằng mọi khiêu khích trong tương lai sẽ không thể được tha thứ".
Sự cố tàu cá trên đã xảy ra gần chuỗi đảo không có người sống ở biển Hoa Đông, được Nhật Bản gọi là Senkaku và Trung Quốc gọi là Điều Ngư, hiện do Nhật kiểm soát nhưng Trung Quốc đòi là thuộc chủ quyền của mình. Và đây hoàn toàn không phải một sự kiện đơn lẻ. Tuyên bố gây ấn tượng nhất về tầm với ngày càng xa của hải quân Trung Quốc được đưa ra hồi tháng Tư, khi một hạm đội gồm hai tàu ngầm và tám tàu khu trục của nước này đi tuần tra tại khu vực giữa hai đảo của Nhật nối ra Thái Bình Dương. Khi hai tàu khu trục Nhật Bản được cử ra theo dõi bảo vệ các đảo này, một máy bay trực thăng của Trung Quốc đã lượn lờ phía trên các tàu Nhật chỉ cách 100m.
Tướng Xu cảnh báo Nhật Bản và các nước khác cần phải làm quen với trật tự mới trong khu vực. Ông nói: "Khi một nước trở nên mạnh hơn, họ sẽ có trách nhiệm hơn với thế giới. Khi Trung Quốc mạnh hơn, quân đội và tàu chiến của Trung Quốc sẽ đi xa hơn. Các nước láng giềng, đặc biệt là những nước từng ức hiếp chúng tôi trong lịch sử, nên bình tĩnh và thích nghi tốt hơn với sự nổi lên của Trung Quốc"./.
Quốc Thái theo theglobeandmail.com
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét