THỦ TƯỚNG PHẠM VĂN ĐỒNG ĐÃ HÀNH XỬ HỢP LÝ KHI KÝ CÔNG HÀM 1958

1. THỦ TƯỚNG PHẠM VĂN ĐỒNG ĐÃ HÀNH XỬ HỢP LÝ KHI KÝ CÔNG HÀM 1958

Luật gia Trần Đình Thu

Thời gian qua, có nhiều giải thích khác nhau chung quanh Công hàm của Thủ tướng Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa Phạm Văn Đồng gửi Quốc vụ viện Trung Quốc liên quan đến lãnh hải Trung Quốc vào năm 1958, khiến nhiều người hiểu không đúng bản chất vấn đề. Qua nghiên cứu tài liệu, bước đầu chúng tôi xin có một số ý kiến giải thích sau đây:

 

1. Tuyên bố 1958 của Trung Quốc vi phạm Luật quốc tế:

Ngày 4 tháng 9 năm 1958, Ban thường trực quốc hội Trung Quốc thông qua tuyên bố về lãnh hải Trung Quốc. Tuyên bố có 4 vấn đề nhưng có 1 vấn đề tối quan trọng là định nghĩa về “đường cơ sở” (còn gọi là đường căn bản) như sau:

“Các đường thẳng nối liền mỗi điểm căn bản của bờ biển trên đất liền và các đảo ngoại biên ngoài khơi được xem là các đường căn bản của lãnh hải dọc theo đất liền Trung Quốc và các đảo ngoài khơi”.

Từ định nghĩa về đường cơ sở này, phía nước bạn Trung Quốc đã xác định tiếp ranh giới nội thủy và lãnh hải của họ một cách sai lầm trong bản tuyên bố như sau:

“Phần biển 12 hải lý tính ra từ các đường căn bản là hải phận của Trung Quốc. Phần biển bên trong các đường căn bản, kể cả vịnh Bohai và eo biển Giongzhou, là vùng nội hải của Trung Quốc. Các đảo bên trong các đường căn bản, kể cả đảo Dongyin, đảo Gaodeng, đảo Mazu, đảo Baiquan, đảo Niaoqin, đảo Ðại và Tiểu Jinmen, đảo Dadam, đảo Erdan, và đảo Dongdinh, là các đảo thuộc nội hải Trung Quốc.”.

Tuyên bố của nước bạn sai lầm và vi phạm Luật quốc tế ở chỗ nào?

Trước hết xin nói qua về đường cơ sở. Khi ta đọc định nghĩa trong văn bản, do văn bản pháp luật đòi hỏi sự diễn đạt súc tích cô đọng nên thành ra khó hiểu với một số người, nên xin “diễn nôm” ra cho dễ hiểu. Theo đó, thì đường cơ sở chính là một cái “ranh đất liền”. Tương tự như khi làm nhà thì ta xác định ranh đất của ta tới đâu để xây nhà khỏi phạm lộ giới vậy.

Lẽ ra “ranh đất liền” của một nước là phải lấy đường bờ biển của nước ấy. Nhưng đường này trên thực tế đôi lúc quá quanh co khúc khuỷu, dẫn tới việc xác định bề rộng lãnh hải phức tạp, nên các nhà lập pháp quốc tế phải đưa ra một khái niệm gọn gàng, dễ xác định hơn, là đường cơ sở. Theo Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển, thì đường cơ sở là một đường gần gũi với đường bờ biển. Người ta xác định đường này để từ đây đo ra ngoài khơi nhằm xác định lãnh hải của nước mình.

Nhưng với Trung Quốc, “ranh đất liền” mà họ xác định vào năm 1958 ấy hoàn toàn không gần gũi với đường bờ biển của họ chút nào, mà họ kéo tuốt nó ra ngoài khơi, quàng vào các đảo xa xôi, trong đó có những đảo họ mới “giành lấy” chủ quyền ngay trong bản tuyên bố này. Như vậy vấn đề căn bản đầu tiên là xác định “ranh đất liền”, họ đã quá sai. Xác định tiền đề sai, dẫn theo hàng loạt cái sai khác. Rõ ràng đường cơ sở của nước bạn Trung Quốc là một khái niệm không phù hợp với Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển năm 1982 mà chính họ đã phê chuẩn. Có thể nói đây là một đường cơ sở “không giống ai”. Lẽ ra sau khi tham gia Công ước 1982, họ phải điều chỉnh lại đường này mới đúng nhưng họ đã không làm thế.

2. Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký công hàm 1958 là đúng vai trò:

Một số người thắc mắc vì sao Thủ tướng Phạm Văn Đồng lại có thể tự mình ký công hàm 1958 mà không được sự ủy nhiệm của chủ tịch nước đương nhiệm khi ấy là Chủ tịch Hồ Chí Minh hoặc được sự ủy nhiệm của Quốc hội. Từ đó họ cho rằng Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký sai vai trò.

Chúng ta cần biết, thủ tướng, trong vai trò người đứng đầu chính phủ, hoàn toàn đủ tư cách ký công hàm nêu rõ quan điểm của chính phủ mình đối với một vấn đề quốc tế mà không cần bất kỳ sự ủy nhiệm nào (một số chức danh có thể ký những điều ước quốc tế liên quan mà không cần ủy nhiệm thư như nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ, bộ trưởng ngoại giao, người đứng đầu cơ quan đại diện ngoại giao, trưởng phái đoàn tại hội nghị quốc tế, tổ chức quốc tế … ).

3. Công hàm 1958 không có giá trị “thỏa thuận lãnh thổ biên giới”:

Quan điểm cho rằng công hàm 1958 mặc nhiên thỏa thuận về một số vùng đảo và biển thuộc Trung Quốc như tuyên bố 1958 của nước bạn Trung Quốc là sai lầm. Theo Luật quốc tế, giá trị của công hàm chỉ là nêu quan điểm của chính phủ một nước về một vấn đề quốc tế, nói nôm na giống như là một tiếng vỗ tay đồng thuần hay một lời la ó phản đối. Chỉ khi nào Việt Nam ký hiệp định với Trung Quốc trong đó nêu rõ những vùng biển và đảo nào đó thuộc Trung Quốc thì khi đó mới có giá trị thực thi.

Chúng tôi lấy ví dụ, với Tuyên bố 1958 của Trung Quốc, Thủ tướng Canada hoặc Thủ tướng Ý chẳng hạn, nếu muốn thì họ cũng có thể ra công hàm ủng hộ Trung Quốc như công hàm 1958 của chúng ta, mặc đầu họ không có chung biên giới với Trung Quốc. Có nghĩa là, công hàm không có giá trị thỏa thuận.

4. Sự khéo léo của Công hàm 1958:

Vào thời kỳ 1958, bề rộng lãnh hải của các nước tiếp giáp biển chưa thống nhất. Trước đó đa phần đều lấy bề rộng 3 hải lý tính từ đất liền. Cho đến năm 1958, một số nước đã tăng bề rộng lãnh hải lên 12 hải lý. Và Trung Quốc cũng tăng lên như thế trong Tuyên bố 1958. Điều này chẳng có gì đáng nói nếu như họ xác định đường cơ sở đúng như thông lệ quốc tế khi đó.

Vào năm 1958, trong bối cảnh Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa đang quan hệ với Trung Quốc, việc ra công hàm ủng hộ Tuyên bố 1958 của nước bạn Trung Quốc là không thể không làm. Khổ nỗi tuyên bố của nước bạn quá ngạo ngược về cái “ranh đất không giống ai” đó. Như vậy thì công hàm phải viết thế nào đây?

Nghiên cứu Tuyên bố 1958 của Trung Quốc chúng tôi thấy, tuyên bố đề cập đến 4 vấn đề như sau:
Bề rộng lãnh hải là 12 hải lý tính từ đường cơ sở (đường căn bản).
Kéo đường căn bản quàng lên các đảo thuộc và chưa thuộc chủ quyền của Trung Quốc tít ngoài khơi.
Xác lập chủ quyền lãnh hải và không phận của Trung Quốc nêu trong Tuyên bố 1958.
Nêu vấn đề Ðài Loan và các đảo phụ cận, quần đảo Penghu, quần đảo Ðông Sa, quần đảo Tây Sa, quần đảo Trung Sa, quần đảo Nam Sa, và các đảo khác.

Tuy nhiên, Công hàm 1958 của Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã khéo léo công nhận chỉ 1 vấn đề là bề rộng lãnh hải 12 hải lý mà thôi. Công hàm viết: “Chính phủ nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa tôn trọng quyết định ấy và chỉ thị cho các cơ quan Nhà nước có trách nhiệm triệt để tôn trọng hải phận 12 hải lý của Trung Quốc trong mọi quan hệ với nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa trên mặt biển”.

Công nhận hải phận 12 hải lý là phù hợp thông lệ quốc tế khi đó và phù hợp Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển 1982 về sau. Nhưng cũng chỉ là vấn đề hải phận 12 hải lý. Công hàm không hề nhắc đến 3 vấn đề còn lại. Chúng ta lưu ý, vấn đề thuộc luật pháp cần được hiểu, cái gì được nói ra thì chỉ là cái đó. Nếu như công hàm 1958 viết rõ: “Chính phủ nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa ủng hộ toàn bộ nội dung của Tuyên bố…” thì mới bao hàm cả 4 vấn đề.

Từ đó chúng tôi kết luận: Công hàm 1958 không thể là nguyên nhân dẫn đến các rắc rối về sau liên quan đến chủ quyền biển đảo giữa Việt Nam và nước bạn Trung Quốc. Việc nước bạn Trung Quốc có những tuyên bố thiếu phù hợp gần đây là do sự chủ động của họ.

TP.HCM ngày 11/12/2011

2. Phân tích của Luật gia Trần Đình Thu và hy vọng lấy lại Hoàng Sa

Lâu nay, người dân Việt khắp nơi vẫn nghèn nghẹn một cách khó hiểu công hàm 1958 của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Nội dung không cần nhắc lại, bởi nó lan truyền trên mạng một cách đầy đủ như cái cớ để Trung Quốc tuyến bố không đàm phán về Hoàng Sa.

Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng

Kể từ ngày Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phát biểu trước Quốc Hội câu chuyện Hoàng Sa bị Trung Quốc dùng vũ lực đánh chiếm toàn bộ quần đảo, nó như cảm hứng để quốc dân khắp nơi suy nghĩ về các giải pháp, biện pháp, và các cách tư duy khác về quần đảo này nhằm một mục đích thu về.

Trong hàng triệu trái tim có luật gia Trần Đình Thu với tựa bài: “ Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã hành xử hợp lý khi ký công ước 1958”. Luật sư Thu đã phân tách các nội hàm, ngoại diên của các khái niệm được nêu trong công hàm. Ông cũng chứng minh các giả thiết đưa ra và chứng minh các yếu tố lịch sử giai đoạn đó. Ông cũng nghiên cứu kỹ các tuyên bố đường cơ sở 12 hải lý của Trung Hoa tuyên bố vào giai đoạn 1958.
Về cơ bản, các kết luận và diễn dịch của luật sư Thu đưa ra là nói rõ công hàm đó hoàn toàn hợp lý và kết luận: “đường cơ sở của nước bạn Trung Quốc là một khái niệm không phù hợp với Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển năm 1982 mà chính họ đã phê chuẩn. Có thể nói đây là một đường cơ sở “không giống ai”. Lẽ ra sau khi tham gia Công ước 1982, họ phải điều chỉnh lại đường này mới đúng nhưng họ đã không làm thế”.

Đoạn này, nếu Luật sư Thu đưa vào các phân tích rõ ràng, bình dân hơn các học thuật khô khan để đại đa số người dân thấy rõ cái sai của đường cơ sở ấy với công ước Luật biển 1982, chắc chắn sẽ hay hơn.

Kết luận bài bào chữa về công hàm Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký, Luật gia Trần Đình Thu chỉ rõ: “Việc nước bạn Trung Quốc có những tuyên bố thiếu phù hợp gần đây là do sự chủ động của họ”. Rất khó để hiểu đúng bản chất câu cuối này một cách rộng lượng. Nhưng đó là một câu nói hướng đến phương cách tìm lại Hoàng Sa trở về cố quốc.

Tiếc là các phân tách của Luật gia Trần Đình Thu nếu đi sâu hơn nữa các kiến thức luật pháp quốc tế sẽ bật lên được những “chủ động của họ” trong một con bài bành trướng từ ngày xưa để gây họa cho da thịt Việt Nam.

Thật ra, không tranh cãi, mà bài luận của Luật sư Thu là một cảm hứng tìm kiếm tính pháp lý của Hoàng Sa hiển nhiên phải trả cho Việt Nam. Nhưng luận chứng mới dừng lại ở việc đưa ra các nguyên nhân là “sự chủ động của họ” cũng đang là một điều gì đó chưa đến nơi của niềm hy vọng. Tất nhiên, không đặt tất cả vấn đề trong một bài viết nội hàm xuất sắc như thế, mọi thứ cần nhiều bộ óc hơn nữa, cần nhiều phương sách hơn nữa mới mong được đạt tới yêu cầu như ý đồng bào.

Không đồng tình với Luật sư Thu dùng từ “vỗ tay đồng thuần”, đây dường như là lỗ hỏng rất lớn của bài viết về công hàm Thủ tướng Phạm Văn Đồng 1958, bởi “sự chủ động của họ” thừa sức để bẻ gãy cụm từ này và diễn đạt một cách thuận lợi cho họ mà chúng ta không thể lường được.

Những suy nghĩ tuyệt vời của Luật sư Thu đang đưa đến những cảm hứng lan truyền tốc độ internet và dân tộc Việt chắc chắn sẽ có những tư duy vững chãi hơn khi áp dụng luật pháp quốc tế để đòi lại Hoàng Sa, nó cũng là phương sách của một Luật sư tiếng tăm tôn kính cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, bởi ông là người máu đỏ da vàng, một con người chân chính.

Ngày xưa, từng đọc sách của nhà văn hóa Phạm Văn Đồng, sách của ông viết về giáo dục, phê bình văn học nghệ thuật...đượm màu dân tộc, xuyên suốt từng trang sách của ông, một tình yêu quê hương đất nước vô hạn. Nay hiểu ông hơn qua phân tích của Luật gia Thu.

 

Cu Làng Cát