Trung Quốc chia sẻ trách nhiệm ra sao với thế giới?

Những tiết lộ mới nhất từ Wikileaks thông qua những tài liệu ngoại giao mật cho thấy Hoa Kỳ và Úc rất quan tâm đối phó với sự lớn mạnh của Trung Quốc.

Trung Quốc nay đã là một cường quốc và được chờ đợi sẽ chia sẻ trách nhiệm giải quyết tình hình an ninh thế giới. Trong ảnh: Thượng Hải - một trong những trung tâm kinh tế lớn nhất Trung Quốc (ABC)

Những căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên mới đây một lần nữa cho thấy tầm ảnh hưởng và vai trò rất quan trọng của Trung Quốc trong khu vực. Một dấu hỏi đặt ra là với đà tăng trưởng kinh tế nhanh chóng lẫn phát triển về quân sự để trở thành một cường quốc mới nổi, Trung Quốc sẽ ‘gánh vác’ và chia sẻ trách nhiệm của họ với tình hình an ninh khu vực lẫn thế giới ra sao.

Hôm nay 6/12, phóng viên Đài Úc ABC Sen Lam đã có cuộc trao đổi với Giáo sư Michael Fullilove, Giám đốc chương trình Vấn đề toàn cầu của Viện Lowy.

Sen Lam: Những tiết lộ mới nhất từ Wikileaks cho thấy các nước phương Tây vẫn còn nhiều nghi kỵ và e dè đối với sự lớn mạnh của Trung Quốc. Người Hoa sẽ làm gì để được phương Tây tin tưởng hơn? 

Giáo sư Michael Fullilove: “Đây là một câu hỏi rất rộng. Tôi nghĩ rằng các nước phương Tây muốn Trung Quốc từng bước có trách nhiệm giúp đỡ cộng đồng thế giới giải quyết những vấn đề an ninh trọng yếu và nhiều gút mắc nổi cộm ví dụ như vấn đề phát triển vũ khí hạt nhân của Bắc Triều Tiên.

Trung Quốc đã có bước phát triển kinh tế rất mạnh mẽ trong vòng 25 năm qua và trở thành một tiếng nói quan trọng tại trụ sở Liên Hiệp Quốc ở New York. Nhưng tôi nghĩ đó chỉ là về kinh tế, còn về sức mạnh quân sự thì vẫn còn một khoảng cách khá lớn”.

Sen Lam: Giáo sư nói phương Tây đang muốn Trung Quốc tiến bước và có vai trò lớn hơn. Đồng thời phương Tây cũng nghi ngại với sự lớn mạnh này. Có vẻ như đây là một sự nghịch lý?

Giáo sư Michael Fullilove: “Không hẳn thế. Tôi nghĩ cả hai phía đều chưa xác định rõ ràng mục tiêu của họ. Phía Trung Quốc muốn được tôn trọng, được thế giới chú ý tương tự như quyền bỏ phiếu phủ quyết mà họ đã và đang nắm giữ ở Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc vậy. Nhưng người Trung Quốc lại không thích một trách nhiệm ràng buộc. Họ thích hành xử theo cách tự do riêng để đạt được những lợi ích ngày càng nhiều hơn so với hiện tại.

Còn về phía Tây phương, tôi nghĩ từ chính phủ ở Washington đến London, Paris và ở Canberra đều rất quan tâm đến chính kiến và cách tham gia giải quyết của Bắc Kinh trong các vấn đề như Iran hay Bắc Hàn. Nhưng vấn đề ở đây là cách thức xử lý của Trung Quốc đôi khi khác với phương Tây. Bắc Kinh cân nhắc lợi ích riêng của họ và muốn đóng vai trò mạnh mẽ khi họ ra tay giải quyết”.

Sen Lam: Quan điểm của Trung Quốc tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc sẽ ra sao?

Giáo sư Michael Fullilove: “Một điều quan trong là quan điểm của Trung Quốc đã thay đổi. Trung Quốc từng có cách nhìn tiêu cực, thụ động và ‘phòng thủ’ trong mối quan hệ với Liên Hiệp Quốc do một số sự kiện trong quá khứ như vấn đề Đài Loan hay cuộc chiến Triều Tiên ở thập niên 50 (quân đội Trung Quốc giúp Bắc Hàn chống lại phía quân đội liên minh dưới cờ Liên Hiệp Quốc và Hàn Quốc).

Từ những thập niên 70, 80 và 90, Trung Quốc dần dần thay đổi hẳn cách nhìn của mình tại Liên Hiệp Quốc. Họ đã đưa các nhà ngoại giao cao cấp đến trụ sở New York, bắt đầu tham gia các hoạt động đối thoại hòa bình một cách đầy nỗ lực. Trung Quốc ngày càng tự tin hơn trong vai trò rộng mở của mình ở Hội đồng Bảo an.

Trong các vấn đề như ở Sudan hay Zimbabwe, vì lợi ích kinh tế của mình Trung Quốc có thể hậu thuẫn các chính quyền địa phương bất chấp các chính quyền đó bị lên án về vi phạm nhân quyền. Nói cách khác, quan điểm của Trung Quốc là quan tâm đến lợi ích kinh tế riêng chứ không nhất thiết can thiệp nội bộ quốc gia.

Bản thân tôi nghĩ rằng Trung Quốc có thể nhìn xa trông rộng hơn nữa trong quan hệ với các nước phương Tây, với tình hình những quốc gia bất ổn... để từ đó Trung Quốc có thể trở thành một phần quan trọng trong việc đối phó và giải quyết các vấn đề quốc tế”.

Sen Lam: Ngoài Bắc Triều Tiên mà Trung Quốc rõ ràng có vai trò quan trọng nhất để giải quyết được vấn đề thì Trung Quốc còn có ảnh hưởng gì đến các nước châu Á khác trong khu vực?

Giáo sư Michael Fullilove:

“Trước hết Trung Quốc sẽ tiếp tục cho thấy họ là nước có tốc độ phát triển cao nhất, song vẫn có nhiều vấn đề khó khăn tồn tại trong nước mà Bắc Kinh đang vật lộn giải quyết.

Trung Quốc tự xem mình vừa là một quốc gia nghèo nhưng cũng vừa là một thế lực lớn mạnh. Tuy nhiên, sự thiếu tập trung và quan tâm tới những chính sách liên quan tới các vấn đề quốc tế khiến điều này không tương xứng với tiềm năng của Trung Quốc.

Thế giới đã được dẫn dắt bởi Hoa Kỳ nhưng hiện giờ Hoa Kỳ đang sa lầy bởi hai cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan. Khi Trung Quốc trở nên mạnh mẽ hơn, các nước châu Á lẫn phần còn lại của thế giới sẽ chú ý nhiều hơn đến việc Trung Quốc thể hiện sức mạnh ra sao tại Liên Hiệp Quốc bởi cường quốc này có thể nắm giữ vai trò tương tự như Hoa Kỳ hiện tại”. 

 

Sen Lam