Nhật ký trên biên giới Việt - Trung (1885-1887) của Bác Sĩ P. Neis (Phần 3)

Như bài viết ở phần 2 trước đây, năm 1885, Ông Bác Sĩ Hocquard trở về Pháp và thay thế là ông Bác Sĩ Neis, đại diện cho bộ ngoại giao Pháp tới Việt Nam để tham dự trong phái đoàn vẽ đường biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc. Ông Bác Sĩ Neis cũng có viết hồi ký kể lại chuyến công tác này. 

Ðây cũng là một biến cố quan trọng cho lịch sử Việt Nam vì đây là lần đầu tiên mà Việt Nam (do Pháp đại diện) đã ký kết với Trung Quốc trên giấy trắng mực đen về những đường ranh giới (trước đó chỉ là sự thỏa thuận ngầm).

 

 Hình 1: Chân dung của Ông M. Scherzer

Ông M. Scherzer là thành viên của Bộ ngoại giao Pháp trong phái đoàn vẽ đường biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc. Ông chết trong thời gian tham gia đàm phán và do bệnh kiết lỵ mãn tính.

Về việc này, tôi đã liên hệ bằng email  với tác giả  trên intrnet (là tác giả biết địa chỉ web) để xin địa chỉ hồi ký của ông Bác Sĩ Neis và tác giả bài viết đã đồng ý cung cấp địa chỉ web. Ông Neis là Tiến sĩ, bác sĩ Hải quân, mà còn là nhà thám hiểm Đông Dương lúc bấy giờ.

Toàn trang web và "Nhật ký trên biên giới Việt-Trung (1885-1887)" của Bác Sĩ P. Neis được viết bằng tiếng Pháp. Ðể tìm hiểu về lịch sử Việt Nam trong sự phân chia ranh giới với Trung Quốc thời Pháp thuộc.

Bạn đọc lưu ý rằng: Bản dịch này chỉ là tương đối, thật khó khăn diễn tả ngôn ngữ ngoại giao, từ ngữ thường dùng để nói lúc bấy giờ và bản dịch có một số địa điểm, địa danh của Việt Nam và Trung Quốc lúc bấy giờ, nhưng không biết hiện nay là nơi nào.

Các hình có chú thích "Hình 1, hình 2,...là hình trong hồi ký. Các hình khác là hình minh họa thuộc hình ảnh của Việt Nam thế kỷ 19.

Bạn đọc nào quan tâm vấn đề này và giỏi tiếng Pháp, có thể truy cập địa chỉ sau để làm rõ nội dung: "Nhật ký trên biên giới Việt - Trung (1885-1887) của Bác Sĩ P. Neis" và có thể dowload file DOC bản Tiếng Pháp để nghiên cứu.

 Hình 2: Đường biên giới Việt Nam -Trung Quốc trong hồi ký

(Trong bản đồ này thấy có địa danh Dong-dang - Chu - Kilua (Kỳ Lừa - Lạng Sơn) Dong-song - Thanh-moï - Bang-son... Bạn đọc có thể dùng chức năng Save As để lưu và dùng phần mềm xem hình để phóng to ảnh)

Một cái tháp của chùa Bảo Ân bên bờ hồ Hoàn-Kiếm

(Hình như cái Tháp này hiện nay vẫn còn. Nó nằm trên vĩa hè bờ hồ Hoàn Kiếm thì phải? chỉ còn tháp phía trước, công trình phía sau tháp thì không còn)

Sau khi truy cập web này, xin xem Chương "Vol LIV: 1888 - 1er semestre: Sur les frontières du TONKIN, par M. le docteur P.Neis"
(Tạm dịch: Trên biên giới của Bắc Bộ, Tiến sĩ P. Neis) 

Tóm tắt các phần của chương:

Chương Vol LIV: 1888- 1er semestre: Sur les frontières du TONKIN, par M. le docteur P.Neis có các  phần:

Phần I: Formation de la commission. - Départ de Hanoï en canonnière. - Débarquement à Chu.
(Tạm dịch: Thành lập Ủy ban - Đoàn khởi hành đi Hà Nội bằng pháo hạm - Điểm đến tại thành Chu.)

Hình 3: Pháo hạm Moulin et le Jacquin

Thành Chu

Phần II: Chu - Dong-song. - Thanh-moï - Réoccupation do bang-son.

Phần III: Kilua. - Dong-dang. - Les commissaires chinois.
(Tạm dịch: Kì Lừa - Đồng Đăng - Các ủy viên Trung Quốc.)

Thành phố Kỳ Lừa (Lạng Sơn) nhìn từ trên cao

Một con đường ở Kỳ Lừa (Lạng Sơn)

Hình 4: Một làng ở Đồng Đăng

Phần IV: Occupation de That-ké. - Les pirates. - Mort de M. Scherzer.
(Tạm dịch: Nghề nghiệp ở That ké - Cướp biển - Cái chết của ông Scherzer.)

Phần V: Le marché de Dong dans. - Les Thôs. - Fabrication de l'huile de badiane.
(Tạm dịch: Các thị trường ở Dong dans - Các Thos - Sản xuất dầu từ cây hồi sao.) 

 Hình 5: Một ngôi làng ở Thôs

Phần VI: Commencement de la délimitation du terrain., Aspect du pays
(Tạm dịch: Bắt đầu phân tích địa hình, đất đai của đất nước.)

Hình 6: Cửa khẩu biên giới Trung Quốc

Phần VII: Conférence près de la Porte d'Ailoa. - Signature du premier - procès-verbal à Khodien.
(Tạm dịch: Hội nghị gần cửa khẩu d'Ailoa - Ký kết đầu tiên - procès-verbal à Khodien.)

Trong phần này có đoạn viết: "Trong những phút đầu tiên của phân định, và hai ngày kể từ ngày chúng tôi thảo luận mà không có kết quả về cách thức chúng tôi chỉ địa điểm trên con đường (khoảng cách năm mươi mét, từ vị trí cửa khẩu biên giới của Trung Quốc đến cửa khẩu tại Đồng-dang), điểm mà tại đó là đường giao nhau bởi một lạch (có thể xưa gọi là lạch nhỏ và bây giờ là con suối hoặc sông nào đó)! Hoàn tất thỏa thuận trên bản đồ muốn định điểm giống nhau, nhưng các ủy viên Trung Quốc từ chối tất cả các cách thức chúng tôi đề xuất để chỉ nơi này, mà không muốn đề xuất bản thân mình. (Có nghĩa là phía Trung Quốc từ chối tất cả các cách thức đề xuất của Pháp, Trung Quốc từ chối mà cũng không đưa ra ý kiến của Trung Quốc như thế nào Từ thời này đã như vậy rồi - Đến nay Trung Quốc vẫn không thay đổi!) 

Hình 7: Ký kết biên bản

Phầm VIII: Phodeng - Le Mauson - Voyage sur territoire chinois - Nathong
(Tạm dịch: Phodeng - Các Mauson - Trên lãnh thổ Trung Quốc - Nathong.)

  Hình 8: Đội kèn quân Cờ đen Trung Quốc

Phần IX: Porta de Chima - Phaïsan -Vi-Van-Li - les Mans - Retour à Dong-dang.
(Tạm dịch: Cửa khẩu Trung Quốc - Phaïsan-Vi-Văn-Li - Mans - Trở về Đông-Đăng.)

Phần X: Délimitation des environs de la Porte de Chine - En route pour Binai - Phiamet.
(Tạm dịch: Ranh giới xung quanh cửa khẩu của Trung Quốc - Đường kết nối đến Binaya - Phiamet.)

Phần XI: Binhi - Le Song-ki-kong. - Signature des proces verbaux - définitifs - retour à Hanoï
(Tạm dịch: Làng Binhi - Le Song-ki-kong - Ký kết biên bản - Hoàn thành - Quay lại tại Hà Nội)

  Hình 9: Một con sông làng Binhi Trung Quốc

Nội dung của hồi ký của ông Bác Sĩ Neis cho thấy Bộ ngoại giao Pháp tới Việt Nam để tham dự trong phái đoàn vẽ đường biên giới với Trung Quốc đã diễn ra trong 15 ngày đêm và đường đi tới Trung Quốc cực kỳ khó khăn, bệnh tật, cướp biển...

Lifepro dịch và giới thiệu

Xin đón đọc: 1. Nhật ký trên biên giới Việt - Trung (1885-1887) của Bác Sĩ P. Neis (Phần 4)    
                                           2. Những phát hiện lịch sử chấn động của GS. TS Lê Mạnh Thát (Phần 1)